Ministerstwo Sprawiedliwości ogłosiło oficjalny projekt ustawy z dnia 31 maja 2017 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o prawach konsumenta. Nowelizacja ta zakłada bardzo korzystne dla dłużników zmiany w zakresie przedawnienia roszczeń, umożliwiając niekiedy automatyczne oddłużenie.

Istota przedawnienia roszczeń

Przedawnienie roszczeń uregulowane jest w Kodeksie cywilnym. Instytucja ta służy dyscyplinowaniu wierzycieli, aby zbyt długo nie zwlekali z dochodzeniem swych roszczeń, gdyż w przeciwnym razie, po upływie określonego prawem terminu, będą mieć problem z uzyskaniem ochrony prawnej przed sądem. Po upływie terminu przedawnienia zobowiązanie dłużnika staje się tzw. zobowiązaniem naturalnym, co w praktyce oznacza, że sąd oddali powództwo wierzyciela, gdy dłużnik podniesie zarzut przedawnienia. Obecne przepisy są tak ukształtowane, że dłużnik nie będzie musiał wykonać zobowiązania, jeśli: a) upłynie termin przedawnienia i b) dłużnik przed sądem wykaże się aktywnością i oświadczy na piśmie lub ustnie, że podnosi zarzut przedawnienia. Jeśli dłużnik zarzutu nie podniesie, to wierzyciel uzyska korzystne dla siebie orzeczenie i będzie mógł domagać się zapłaty długu od zobowiązanego. Proponowana przez Ministerstwo nowelizacja wprowadzi tu istotne zmiany, o czym za chwilę.

Terminy przedawnienia

Zmiany dotyczyć będą także samych terminów przedawnienia roszczeń. Obecnie podstawowy termin przedawnienia (liczony od dnia wymagalności roszczenia, tj. terminu zapłaty) wynosi 10 lat i dotyczy on głównie roszczeń pomiędzy konsumentami oraz roszczeń konsumentów wobec przedsiębiorców. Z upływem tego terminu przedawniają się także roszczenia stwierdzone tytułem wykonawczym (np. prawomocnym orzeczeniem sądu czy ugodą zatwierdzoną przez sąd z klauzulą wykonalności), dzięki czemu wierzyciel ma aż 10 lat na to, by skierować wniosek do komornika o egzekucję swej należności, a także 10 lat na ponowienie tego wniosku po każdym (!) umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez komornika (z reguły, gdy egzekucja była bezskuteczna). W projekcie przewidziano, że termin ten zostanie skrócony do 6 lat. Jeśli nowelizacja stanie się częścią porządku prawnego, to wierzyciele będą mieć krótszy czas na egzekwowanie roszczeń. Jest to dobra wiadomość dla dłużników. W mojej praktyce nie raz zdarzyło się, że wierzyciele ponawiali wnioski egzekucyjne przeciwko mym klientom tuż przed upływem 10 lat od umorzenia ostatniej egzekucji! Teraz Wszczęcie egzekucji będzie musiało nastąpić maksymalnie nie co 10, a co 6 lat.

Od tego 10-letniego (obecnie) terminu przedawnienia Kodeks cywilny (a także inne ustawy) przewidują liczne wyjątki, a najważniejszym jest 3 letni termin, z upływem którego przedawniają się roszczenia o świadczenia okresowe (np. rata kredytu, czynsz najmu i in. zobowiązania cykliczne) oraz o roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (w tym roszczenia pomiędzy przedsiębiorcami oraz roszczenia przedsiębiorców wobec konsumentów). Tutaj zmiany nie są przewidziane.

Zakaz dochodzenia roszczeń przedawnionych

Kluczową zmianą będzie jednak ustawowy zakaz dochodzenia roszczeń przedawnionych. Jak wyżej stwierdzono, obecnie dłużnicy mogą uchylić się od zapłaty obowiązania, jeśli w toku postępowania sądowego zgłoszą zarzut przedawnienia. Wówczas dochodzenie roszczenia z użyciem przymusu państwowego będzie wykluczone.

Nowelizacja zakłada, że dłużnik nie będzie już musiał zgłosić zarzutu w toku procesu, ponieważ ustawodawca wprowadzi całkowity zakaz domagania się zaspokojenia roszczenia przedawnionego, przysługującego przeciwko konsumentowi, chyba że ten ostatni zrzekł się stosownego zarzutu. Regulacja ta, według założeń, ma być ujęta w art. 43a ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Wierzyciel, aby uzyskać tytuł wykonawczy, będzie musiał wykazać, że roszczenie nie jest przedawnione, a sąd będzie badał tę kwestię nie na skutek aktywności dłużnika, lecz z urzędu.

Przepisy przewidują jednocześnie możliwość zasądzenia roszczenia nawet jeżeli jest ono przedawnione. Będzie to miało miejsce w wyjątkowych przypadkach, bowiem sąd, po rozważeniu interesów obu stron, będzie mógł nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia, jeżeli wymagać tego będą względy słuszności.

Przepisy przejściowe

Ustawa ma wejść w życie w terminie 30 dni od jej ogłoszenia, jednak bardzo ważną kwestią będzie stosowanie przepisów przejściowych. Przewidziano bowiem następujące zasady:

  • Roszczenia, które istniały i nie uległy przedawnieniu w dniu wejścia w życie ustawy, podlegać będą wyłącznie nowym przepisom.
  • Jeżeli termin przedawnienia będzie krótszy niż ten dotychczasowy, jego bieg rozpocznie się z pierwszym dniem obowiązywania przepisów. Wyjątkiem będzie sytuacja, gdy przedawnienie rozpoczęte w czasie obowiązywania aktualnych przepisów skończyłoby się wcześniej niż przy zastosowaniu nowych. Wówczas przedawnienie biegnie według starych reguł. 

Przykład nr 1: Jeżeli 10 letni termin przedawnienia rozpoczął już bieg i obecnie wynosi 8 lat, to z chwilą wejścia w życie ustawy do przedawnienia pozostanie 6 lat licząc od dnia wejścia w życie ustawy.

Przykład nr 2: Jeżeli 10 letni termin przedawnienia rozpoczął już bieg i obecnie wynosi 4 lata, to wejście w życie ustawy nie wpłynie na ten termin i do przedawnienia pozostaną 4 lata.

  • Roszczenia przedawnione przysługujące przeciwko konsumentom, co do których do dnia wejścia w życie ustawy nie podniesiono zarzutu przedawnienia, będą podlegać z tym dniem skutkom przedawnienia określonym w ustawie o prawach konsumenta. Oznacza to, że w postępowaniach przeciwko konsumentom będących w toku, w dniu wejścia w życie ustawy, roszczenie i tak będzie podlegało nowym regułom i to nawet w sytuacji, gdy wcześniej dłużnik nie podniósł zarzutu przedawnienia. Innymi słowy sądy we wszystkich trwających sprawach dotyczących roszczeń przedawnionych przeciwko konsumentom będą oddalały powództwa nawet jeżeli pozew został wniesiony pod rządami obecnych regulacji, a dłużnik nie podniósł zarzutu przedawnienia. Jest to rozwiązanie bardzo korzystne dla zadłużonych.

radca prawny Paweł Borek | tel. 510 551 991 | This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Kancelaria prawna Poznań

Upadłość konsumencka Poznań, Warszawa, Wrocław, Bydgoszcz