Dotychczas na naszym blogu skupialiśmy uwagę głównie na dobrodziejstwach płynących z ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Teraz jednak warto przeanalizować kwestię tego, czy każdy zainteresowany może skorzystać z tego rodzaju rozwiązań. Czy ustawa ogranicza krąg podmiotów posiadających tzw. zdolność upadłościową?

Na powyższe pytania odpowiedź nam daje art. 491ustawy Prawo upadłościowe (dalej Pr. up.), zgodnie z którym Przepisy niniejszego tytułu [tj. postępowania regulującego upadłość konsumencką – przyp. P.B.] stosuje się wobec osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić zgodnie z przepisami działu II tytułu I części pierwszej”. Ta lakoniczna wypowiedź ustawodawcy wbrew pozorom wiele nam mówi, z tym zastrzeżeniem, iż znana nam być musi treść całej ustawy. Nie jest moim zamiarem zanudzać Czytelnika cytowaniem kolejnych przepisów ustawowych. Stąd też przechodząc do sedna, wskazuję, iż upadłość konsumencką ogłosić może tylko osoba fizyczna nieprowadząca (w chwili składania wniosku) działalności gospodarczej.

Osobą fizyczną jest każdy człowiek, co oznacza, że sąd nie będzie mógł ogłosić upadłości konsumenckiej wobec osób prawnych (np. spółka akcyjna, spółka z o.o. czy spółdzielnia) ani wobec tzw. ułomnych osób prawnych (jak np. spółka jawna, partnerska, komandytowa, komandytowo-akcyjna, wspólnota mieszkaniowa itp.). Z upadłości konsumenckiej skorzystać mogą także dzieci i osoby ubezwłasnowolnione (całkowicie lub częściowo). Wiek ani stan psychofizyczny nie stanowią w tym względzie przeszkody. Również narodowość czy obywatelstwo nie odgrywają tu żadnej roli – sąd upadłościowy będzie mógł zatem bez przeszkód stosować omawianą procedurę także w stosunku do cudzoziemców. 

Czy jednak sąd mógłby ogłosić upadłość konsumencką także w stosunku do osób zmarłych? Przepisy ustawy nie wykluczają takiej możliwości, w szczególności art. 491Pr. up. nie wyłącza stosowania art. 418-425 ustawy, które regulują odrębne postępowanie upadłościowe po śmierci niewypłacalnego dłużnika. Wszczęciem „konsumenckiego” postępowania upadłościowego mogą być zainteresowani zwłaszcza ci spadkobiercy, którzy przyjęli wprost po niewypłacalnym dłużniku spadek obciążony długami.

Uzupełniająco wskazać należy, iż osoba fizyczna, by móc skorzystać z procedury oddłużeniowej, nie może prowadzić (formalnie ani faktycznie) działalności gospodarczej, czyli zarobkowej działalności prowadzonej w sposób zorganizowany i ciągły. Przepisy prawa są jednak tak skonstruowane, że z działalnością gospodarczą można mieć styczność, ale jednocześnie nie pozostawać przedsiębiorcą. Przykładowo komandytariusz w spółce komandytowej czy akcjonariusz w spółce komandytowo-akcyjnej są wspólnikami w tychże spółkach osobowych (spółki te prowadzą działalność gospodarczą), ale ponieważ nie ponoszą oni nieograniczonej odpowiedzialności za zobowiązania tych podmiotów, ustawodawca zezwolił im na ogłaszanie upadłości konsumenckiej. To samo dotyczy wspólników w spółkach z o.o. oraz akcjonariuszy w spółkach akcyjnych.

Z oddłużenia skorzystać mogą także byli przedsiębiorcy, którzy dzięki zmianom obowiązującym od 1 stycznia 2016 r. nie muszą zwlekać ze złożeniem wniosku rok od dnia wykreślenia ich z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. To samo dotyczy przedsiębiorców będących osobami fizycznymi, którzy dokonali przekształcenia swej formy działalności w jednoosobową spółkę kapitałową (sp. z o.o. lub S.A.) na podstawie art. 58413 Kodeksu spółek handlowych.

Osoba prowadzącą gospodarstwo rolne również może skorzystać z procedury oddłużeniowej. Do dnia 31 grudnia 2014 r. status rolników nie był jasny, bowiem nie mogli oni ogłaszać upadłości jako przedsiębiorcy (art. 6 pkt. 5 p.u.n.). Gdyby rolnik prowadził dodatkowo inną działalność gospodarczą lub zawodową wówczas będzie mógł ogłosić upadłość tylko jako przedsiębiorca.

Warto poruszyć jeszcze ciekawy wątek osób, które są przedsiębiorcami tylko z formalnego punktu widzenia. Nierzadkie są przypadki samozatrudnionych, którzy zarejestrowali działalność gospodarczą świadcząc usługi na rzecz byłego pracodawcy i faktycznie nadal są mu podporządkowane. Trudno wówczas stwierdzić czy taka osoba „prowadzi” działalność gospodarczą, bowiem czynnikiem kreującym status samozatrudnionego jest płynąca ze strony byłego szefa chęć zmniejszenia jego obciążeń z tytułu składek na ZUS. Z pewnością nie można wykluczyć możliwości ogłoszenia upadłości konsumenckiej wobec przedsiębiorców, których status ma charakter pozorny. Jednak o tym, czy danej osobie przysługiwać będzie legitymacja czynna w postępowaniu upadłościowym, każdorazowo decydować będzie sąd upadłościowy, a ciężar uprawdopodobnienia, iż samozatrudniony tylko pozornie prowadzi przedsiębiorstwo, spoczywać będzie na nim samym.

Upadłość konsumencką mogą ogłosić:

  • komandytariusz w spółce komandytowej
  • akcjonariusz w spółce komandytowo-akcyjnej
  • wspólnik spółki z o.o.
  • akcjonariusz spółki akcyjnej
  • osoba prowadząca gospodarstwo rolne (nieprowadząca jednocześnie innej działalności gospodarczej lub zawodowej)
  • były przedsiębiorca 
  • przedsiębiorca przekształcony w jednoosobową spółkę kapitałową 
  • osoba, która prowadzi działalność gospodarczą pozornie, a faktycznie podlega innemu podmiotowi

Nie mogą ogłosić upadłości konsumenckiej

  • przedsiębiorca, który zawiesił działalność gospodarczą
  • osoba faktycznie prowadząca działalność gospodarczą (także nielegalnie) mimo niezgłoszenia jej do rejestru
  • wspólnik w spółce jawnej
  • partner w spółce partnerskiej
  • komplementariusz w spółce komandytowej
  • komplementariusz w spółce komandytowo-akcyjnej
  • członek europejskiego zgrupowania interesów gospodarczych
  • osoba prowadząca gospodarstwo rolne i jednocześnie inną działalność gospodarczą lub zawodową

Oczywiście należy pamiętać o tym, że sam fakt posiadania statusu osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej nie wystarczy do ogłoszenia upadłości. Do tego muszą zostać spełnione jeszcze tzw. przedmiotowe przesłanki, tj. niewypłacalność oraz moralność płatnicza dłużnika, które omawiamy m.in. w artykule „Kiedy można ogłosić upadłość konsumencką?”


radca prawny Paweł Borek | tel. 510 551 991 | This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Kancelaria prawna Poznań

Upadłoć konsumencka Poznań, Warszawa, Wrocław, Bydgoszcz