Jednym z najczęstszych problemów nurtujących osoby zobowiązane do alimentacji dzieci jest pytanie czy obowiązek alimentacji samoistnie wygasa a jeśli tak, to kiedy? Czy rodzic nadal zobowiązany jest do alimentacji dziecka, które ukończyło 18 lat? Jeśli nie, to czy może po prostu zaprzestać płacenia alimentów, czy sprawę należy skierować do sądu?

W jednym z wcześniejszych wpisów omówiliśmy jak przygotować pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Warto jednak powiedzieć więcej na temat tego kiedy wniesienie takiego pozwu jest zasadne, tzn. kiedy sąd może przesądzić o wygaśnięciu obowiązku alimentacyjnego rodzica względem pełnoletniego dziecka.

Zgodnie z art. 133 par.1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO) rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Wskazany przepis nie tłumaczy jednak jak rozumieć sformułowanie "dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie". W pierwszej kolejności przyjąć należy, że dzieckiem takim będzie dziecko niepełnoletnie. Czy jednak ukończenie przez dziecka 18 lat skutkuje automatycznym wygaśnięciem obowiązku alimentacyjnego? Odpowiedź na to pytanie brzmi NIE. Dziecko może np. kontynuować naukę w zakresie uniemożliwiającym mu podjęcie pracy zarobkowej i samodzielne utrzymanie. Może również borykać się z problemami zdrowotnymi, które mu to uniemożliwiają, wychowywać samotnie własne dziecko, etc.

Zgodnie z art. 133 par.3 KRO rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada należytych starań w celu samodzielnego utrzymania się. Z powyższego wynika wprost, że rodzic nie może uchylić się, z przyczyn innych niż przyczyna wskazana w art. 133 par.1 KRO (istnienie majątku, który generuje dochód umożliwiający pokrycie kosztów utrzymania i wychowania dziecka), od alimentacji względem dziecka niepełnoletniego.

Uchylenie się od alimentacji dziecka pełnoletniego możliwe jest jeżeli:

  1. dziecko to jest w stanie utrzymać się samodzielnie - uzyskuje wystarczające dochody z zatrudnienia lub posiadanego majątku;
  2. alimentacja połączona jest z nadmiernym uszczerbkiem dla rodzica (np. w przypadku słabo zarabiającego schorowanego rodzica zdrowego pełnoletniego dziecka);
  3. dziecko nie dokłada należytych starań w celu samodzielnego utrzymania się.

W praktyce sporów prawnych pomiędzy rodzicami a ich ok. 20-letnimi uprawnionymi do alimentacji dziećmi, najważniejszą rolę odgrywa trzecia z w/w przesłanek. Przesłanka pierwsza występuje najczęściej w przypadku rodzin, w których obowiązek alimentacyjny nie został nigdy stwierdzony wyrokiem sądu, a nawet jeżeli został, ustanie alimentacji uzgadniane jest polubownie pomiędzy rodzicem a zarabiającym już dzieckiem i sprawa o uchylenie obowiązku alimentacyjnego nie trafia do sądu. Drugą z w/w przesłanek dość trudno jest wykazać. Sytuacja życiowa i majątkowa rodzica musi być naprawdę trudna by sąd ustalił, że rodzic ten nie jest już zobowiązanym do alimentacji dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Przesłanka trzecia występuje natomiast w praktyce stosunkowo często.

Stosunkowo często, zwłaszcza w realiach ekonomicznych XXI wieku, zdarza się, że dziecko kończy edukację (nieraz na poziomie matury albo jeszcze wcześniej), nie jest zainteresowane zdobywaniem dalszego wykształcenia i nie podejmuje jakichkolwiek starań celem zdobycia zatrudnienia. Dziecko mieszka wraz z rodzicami (lub jednym z nich), jest przez nich żywione a środki z alimentów przeznacza na inne swoje potrzeby (ubrania, życie towarzyskie) i takie życie jest dla niego wygodne. Sytuacja taka uprawnia rodzica zobowiązanego do alimentacji do zaprzestania płatności alimentów. Należy jednakże pamiętać, że jeśli obowiązek alimentacyjny został formalnie ustalony - wyrokiem sądu lub umową, należy go również w sposób formalny uchylić. Przy tym, jeśli obowiązek alimentacji ustalił sąd wyrokiem, zaleca się by jego uchylenie nastąpiło również przed sądem (wyrokiem lub ugodą sądową). Samo zaprzestanie płatności alimentów (przy jednoczesnym istnieniu prawomocnego wyroku zobowiązującego do alimentacji) naraża rodzica na bardzo przykre konsekwencje prawne i finansowe przewidziane dla osób uchylających się od alimentacji.

W sprawie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego zawsze warto skontaktować się z radcą prawnym lub adwokatem, który pomoże ocenić sytuację prawną osoby zobowiązanej do alimentacji oraz podjąć odpowiednie kroki prawne zmierzające do uchylenia obowiązku alimentacyjnego. Pamiętać należy, że niezależnie od znajomości przepisów prawnych, swoje stanowisko przed sądem należy udowodnić poprzez prezentację odpowiedniego materiału dowodowego. Rola pełnomocnika przy kompletowaniu i ocenie przydatności takiego materiału jest nieoceniona. Pozew o ustalenie przez sąd wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego podlega przy tym opłacie sądowej (5% od rocznej wartości alimentów) i nieumiejętne wniesienie pozwu naraża nie tylko na utratę tej opłaty, ale także na obowiązek pokrycia kosztów pełnomocnika osoby uprawnionej do alimentów. Przede wszystkim natomiast nie będzie możliwe ponowne wniesienie skutecznego pozwu o ustalenie wygaśnięcia alimentów do czasu gdy nie zmieni się sytuacja faktyczna i nie pojawią się nowe okoliczności uzasadniające stanowisko powoda. Stąd też skorzystanie z pomocy radcy prawnego w sprawie o uchylenie alimentów ogranicza ryzyko poniesienia wyższych kosztów związanych z przegranym procesem oraz ryzyko zablokowania możliwości skutecznego uchylenia obowiązku alimentacyjnego na co najmniej kilkanaście kolejnych miesięcy.


radca prawny Krzysztof Doliński | tel. 530 001 500 | This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Kancelaria prawna Poznań

Alimenty Poznań, Warszawa, Wrocław, Bydgoszcz.