ZA KOGO PONOSI ODPOWIEDZIALNOŚĆ PODMIOT ZBIOROWY?

Niniejszy wpis inspirowany jest najnowszym projektem nowej ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Ma on na celu omówienie listy osób, za które podmiot zbiorowy ponieść może odpowiedzialność na zasadach wprowadzonych przez nową ustawę. Z racji jednak tego, że nowa ustawa zostanie uchwalona i wejdzie w życie wejdzie w życie najprawdopodobniej jeszcze w 2019 r., wskazania wymaga również lista osób, za które podmioty zbiorowe ponoszą odpowiedzialność na zasadach przewidzianych dotychczas obowiązującą ustawą z 2002 r. Jest to tym bardziej istotne, że projekt nowej ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych przewiduje, że znajdzie ona zastosowanie także w stosunku do czynów zabronionych popełnionych pod rządami ustawy z 2002 r., o ile są to czyny wymienione w art. 16 ustawy z 2002 r. i popełnione zostały przez osoby wskazane w art. 3 ustawy z 2002 r.

Zgodnie z art. 3 dotychczas obowiązującej ustawy z 2002 r. podmiot zbiorowy ponieść może odpowiedzialność za czyny zabronione popełnione przez następujące kategorie osób:

  1. osoby działające w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia lub obowiązku do jego reprezentowania, podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania kontroli wewnętrznej albo przy przekroczeniu tego uprawnienia lub niedopełnieniu tego obowiązku;

  2. osoby dopuszczone do działania w wyniku przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez osobę, o której mowa w pkt. 1;

  3. osoby działające w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego, za zgodą lub wiedzą osoby, o której mowa w pkt. 1;

  4. osoby będącej przedsiębiorcą, która bezpośrednio współdziała z podmiotem zbiorowym w realizacji celu prawnie dopuszczalnego.

Nowa ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary rozszerza listę osób, za których działania lub zaniechania odpowiedzialność ponieść może podmiot zbiorowy. Zgodnie z art. 5-6 nowej ustawy podmiot zbiorowy ponieść będzie mógł odpowiedzialność za czyny zabronione popełnione przez następujące kategorie osób:

  1. członków organu podmiotu zbiorowego (lub organ działający kolektywnie);

  2. osoby uprawnione do reprezentowania podmiotu zbiorowego, podejmowania w jego imieniu decyzji lub sprawowania nadzoru, w związku z działaniem w interesie lub na rzecz tego podmiotu;

  3. osoby dopuszczone do działania przez organ podmiotu zbiorowego, członka tego organu lub osobę, o której mowa w pkt 2) powyżej, wskutek nadużycia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków;

  4. osoby zatrudnione przez podmiot zbiorowy, w związku ze świadczeniem pracy na rzecz podmiotu zbiorowego (nowa ustawa wprowadza więc wyraźną odpowiedzialność za działania pracowników podmiotu zbiorowego, nawet jeśli nie zostali oni umocowani do określonego działania stosownym pełnomocnictwem);

  5. podwykonawców albo innych przedsiębiorców (będących osobą fizyczną), jeżeli czyn zabroniony pozostawał w związku z wykonywaniem umowy zawartej z podmiotem zbiorowym – jeśli podmiot zbiorowy osiągnął choćby pośrednio korzyść majątkową z czynu zabronionego;

  6. pracowników albo inne osoby upoważnione do działania w interesie lub na rzecz przedsiębiorcy niebędącego osobą fizyczną, jeżeli popełniony przez nich czyn pozostawał w związku z wykonywaniem umowy zawartej przez tego przedsiębiorcę z podmiotem zbiorowym (nowa ustawa wprowadza więc również wprost odpowiedzialność za działania pracowników kontrahentów podmiotu zbiorowego) – jeśli podmiot zbiorowy osiągnął choćby pośrednio korzyść majątkową z czynu zabronionego.

Co ważne, zgodnie z nową ustawą, do pociągnięcia podmiotu zbiorowego do odpowiedzialności nie będzie konieczne już wcześniejsze prawomocne ustalenie i skazanie konkretnej osoby za popełnienie czynu zabronionego (tzw. prejudykat). Nowa ustawa oparta jest o koncepcję tzw. winy anonimowej, zgodnie z którą wystarczy ustalić, iż doszło do popełnieniu czynu zabronionego w związku z działalnością podmiotu zbiorowego (lub nawet bez bezpośredniego związku z tą działalnością – jeśli podmiot zbiorowy uzyskał z tytułu czynu zabronionego korzyść majątkową). Ustalenia te toczyć mogą się już w toku postępowania prowadzonego przeciwko podmiotowi zbiorowemu, co w założeniu ma zdecydowanie przyspieszyć i usprawnić pociąganie podmiotów zbiorowych do odpowiedzialności.

radca prawny Paweł Borek | radca prawny Krzysztof Doliński

Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych | Kancelaria prawna Poznań