PODMIOT ZBIOROWY, CZYLI KTO? DEFINICJA PODMIOTU ZBIOROWEGO WG USTAWY O ODPOWIEDZIALNOŚCI PODMIOTÓW ZBIOROWYCH ZA CZYNY ZABRONIONE POD GROŹBĄ KARY.

W związku z nadchodzącymi przepisami zaostrzającymi odpowiedzialność podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary warto odpowiedzieć sobie w pierwszej kolejności na pytanie: kim jest podmiot zbiorowy?

Według zawartej w projekcie ustawy (art. 2 pkt 1) definicji, podmiotem zbiorowym jest „osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną, w tym również spółka handlowa z udziałem Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub związku takich jednostek, spółka kapitałowa w organizacji, podmiot w stanie likwidacji oraz przedsiębiorca niebędący osobą fizyczną, z wyłączeniem Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego i ich związków”. Mamy tutaj zatem definicję pozytywno-negatywną, tj. wskazującą kto jest, a kto nie jest podmiotem zbiorowym, jednak z uwagi na bogactwo rodzajowe podmiotów zaliczających się do osób prawnych warto bardziej zobrazować kogo będą dotyczyć nowe zasady odpowiedzialności.

Osoby prawne

Przede wszystkim do grona podmiotów zbiorowych zaliczyć należy osoby prawne. Wśród takich podmiotów wyróżniamy w szczególności Skarb Państwa oraz jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną. Mocą wspomnianej ustawy z kręgu podmiotów zbiorowych wyłączono właśnie Skarb Państwa, a także jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty i województwa oraz związki tych podmiotów), które posiadają osobowość prawną. Warto jednak zwrócić uwagę na fakt, że spółki handlowe z udziałem Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub związku takich jednostek, a także państwowe osoby prawne i przedsiębiorstwa państwowe będą już podmiotami zbiorowymi w rozumieniu ustawy.

W praktyce – na potrzeby zobrazowania znaczenia projektowanej ustawy – wśród podmiotów zbiorowych będących osobami prawnymi wyróżnić należy m.in.:

  1. spółki akcyjne;

  2. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością;

  3. spółki europejskie;

  4. fundacje;

  5. stowarzyszenia rejestrowe;

  6. spółdzielnie (np. mieszkaniowe, pracy);

  7. państwowe osoby prawne (np. PAN, NFZ, NBP);

  8. przedsiębiorstwa państwowe;

  9. uczelnie wyższe;

  10. partie polityczne;

  11. jednostki organizacyjne samorządów zawodowych (np. KIRP, NRA);

  12. archidiecezje;

  13. koła łowieckie.

„Ułomne osoby prawne”

Kolejną kategorią podmiotów zbiorowych są jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, którym odrębne przepisy przyznają zdolność prawną, potocznie zwane „ułomnymi osobami prawnymi”, odgrywające istotną rolę w obrocie gospodarczym. Do tej kategorii podmiotów zaliczamy w szczególności:

  1. spółki jawne;

  2. spółki partnerskie;

  3. spółki komandytowe;

  4. spółki komandytowo-akcyjne;

  5. spółki kapitałowe w organizacji (tj. spółki z o.o. w organizacji, spółki akcyjne w organizacji);

  6. wspólnoty mieszkaniowe;

  7. stowarzyszenia zwykłe;

  8. europejskie zgrupowania interesów gospodarczych z siedzibą w Polsce;

  9. główne oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń lub reasekuracji.

Listę podmiotów podlegających reżimowi ustawy warto uzupełnić o podmioty w stanie likwidacji, a także podmioty, wobec których ogłoszono upadłość lub wszczęto postępowanie restrukturyzacyjne. Warto wskazać, iż ustawie nie podlegają za to tak popularne w obrocie prawnym spółki cywilne, a także – co oczywiste – przedsiębiorcy jednoosobowo prowadzący działalność gospodarczą, choćby zrzeszali się w konsorcja.

radca prawny Paweł Borek | radca prawny Krzysztof Doliński

Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych | Kancelaria prawna Poznań