Istotne zmiany w ustawie o związkach zawodowych wejdą w życie już 01 stycznia 2019 r.

Niedawno uchwalona ustawa z dnia 05 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz niektórych innych ustaw (dalej „Nowelizacja”) przewiduje istotne zmiany w relacjach pomiędzy pracodawcami a związkami zawodowymi. Zmiany te zaczną obowiązywać już od 01 stycznia 2019 r.

Definicja pracodawcy.

W pierwszej kolejności zmianie ulega definicja pracodawcy. Zgodnie z art. 11 pkt 2) ustawy o związkach zawodowych, pracodawcą (w rozumieniu tej ustawy) będzie również jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna zatrudniająca inną niż pracownik osobę wykonującą pracę zarobkową, niezależnie od podstawy zatrudnienia.

Osoba wykonująca pracę zarobkową.

Osobą wykonującą pracę zarobkową będzie w rozumieniu ustawy o związkach zawodowych nie tylko pracownik, ale również inna osoba świadcząca pracę za wynagrodzeniem w oparciu o inną niż stosunek pracy podstawę prawną, jeżeli pracę tę wykonuje samodzielnie („nie zatrudnia do tego rodzaju pracy innych osób”). Osobą taką będzie więc zarówno zleceniobiorca, jak i wykonawca dzieła, jak i tzw. samozatrudniony (jednoosobowy przedsiębiorca).

Prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych.

Zgodnie ze znowelizowanym art. 2 ust.1 ustawy o związkach zawodowych, prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych przysługuje osobom wykonującym pracę zarobkową. Gdy przepis ten powiążemy z definicją osoby wykonującej pracę zarobkową, otrzymamy jasny wniosek, iż związki zawodowe tworzone będą mogły być od 01 stycznia 2019 r. również przez osoby zatrudnione w oparciu o umowy cywilne. Co więcej, gdy przedsiębiorca zatrudniał będzie wiele osób w oparciu o tzw. śmieciówki, osoby te będą mogły realnie współdecydować o warunkach zatrudnienia pracowników – nawet w tych kwestiach, które dotyczą stricte stosunku pracy. Prawa tworzenia i wstępowania do związków zawodowych osoby wykonującej pracę zarobkową nie pozbawi również przejście na emeryturę lub rentę.

Na warunkach przewidzianych statutami związków zawodowych, prawo wstępowania do związków zawodowych przysługiwać będzie również wolontariuszom, stażystom i innym osobom, które świadczą pracę bez wynagrodzenia.

Zakaz nierównego traktowania.

Art. 3 ust.1 ustawy o związkach zawodowych zawierać będzie zakaz nierównego traktowania w zatrudnieniu z powodu przynależności do związku, pozostawania poza nim lub wykonywania funkcji związkowej, wszelkich osób uprawnionych do wstąpienia do związku zawodowego. Przepis jasno wskazuje, iż ochrona przed nierównym traktowaniem dotyczyć ma wszelkich osób zatrudnionych, nie tylko pracowników. Pracodawca różnicujący warunki zatrudnienia takich osób będzie zobowiązany wykazać, że kierował się obiektywnymi powodami – to na pracodawcę przerzucony więc zostaje ciężar dowodu w zakresie wykazania, że był uprawniony do zróżnicowania warunków zatrudnienia pracujących u niego osób. Do wszelkich osób wykonujących pracę zarobkową, które padły ofiarą nierównego traktowania ze względu na przynależność związkową, odpowiednie zastosowanie znajdą ponadto art. 183d i 183e Kodeksu pracy – osoby te uprawnione będą więc do wystąpienia z powództwem o odszkodowanie w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Sądem właściwym w sprawach dotyczących nierównego traktowania będzie sąd pracy – również w odniesieniu do osób nie będących pracownikami.

Art. 3 ust.4 ustawy o związkach zawodowych wprowadzi zasadę, iż postanowienia umów i innych aktów, na podstawie których inne niż pracownicy osoby świadczą pracę, naruszające zasadę równego traktowania w zatrudnieniu z powodu przynależności do związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej są nieważne. Zamiast takich postanowień stosowane będą odpowiednie przepisy prawa regulujące stosunek prawny łączący te osoby z pracodawcą, a w razie braku takich przepisów postanowienia te zastąpione zostaną odpowiednimi postanowieniami niemającymi charakteru dyskryminacyjnego.

Ochrona związkowa.

Ochronie związkowej podlegać będą wszelkie osoby należące do związku zawodowego, niezależnie od tego czy są pracownikami. Co więcej, wszelkie osoby wykonujące prace zarobkową, nie będące członkami związku zawodowego, zwrócić będą mogły się do związku zawodowego o objęcie ich ochroną i reprezentowanie ich praw i interesów względem pracodawcy.

Wnioski.

Nowelizacja wprowadza rewolucyjne zmiany w zakresie tworzenia i funkcjonowania związków zawodowych, otwierając związki zawodowe na osoby nie będące pracownikami. Może być to jeden z argumentów zachęcających do zatrudniania personelu w oparciu o umowę o pracę (dotychczas jednym z kontrargumentów było to, że pracownicy mogą się zrzeszać w związku zawodowe). Nowelizacja prowadzi do podwyższenia poziomu ochrony osób zatrudnionych w oparciu o umowy cywilne (przynajmniej w stosunku do pracodawców, u których funkcjonują związki zawodowe) i w tym zakresie należy ocenić ją pozytywnie. Dyskusyjnym pozostaje natomiast, czy osoby zatrudnione w oparciu o umowy cywilnoprawne, powinny współdecydować o warunkach zatrudnienia pracowników. Paradoksalnie, pracownicy mogą utracić kontrolę nad organizacją związkową, w której są zrzeszeni, co może doprowadzić w skrajnych przypadkach nawet do obniżenia poziomu ich ochrony w relacjach z pracodawcą. Kwestie dotyczące m.in. regulaminu pracy, regulaminu wynagradzania, regulaminu ZFŚS, czy planu urlopów pracodawca ustalać będzie już bowiem nie tylko z pracownikami, ale również osobami zatrudnionymi w oparciu o umowę cywilną.

Na marginesie zauważyć warto, iż Nowelizacja wprowadza również istotne zmiany przepisów poświęconych reprezentatywnym organizacjom związkowym (rozdział 3a ustawy o związkach zawodowych), ze względu jednak na chęć zachowania zwięzłych ram niniejszego wpisu, nie porusza on tej części Nowelizacji.

Data publikacji: 28.09.2018

radca prawny Paweł Borek | radca prawny Krzysztof Doliński

Obsługa prawna firmy | Kancelaria prawna Poznań, Warszawa, Bydgoszcz