Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych na nowych zasadach

W dniu 11 stycznia 2019 r. do Sejmu wpłynął przyjęty przez Radę Ministrów projekt ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Zgodnie z pierwotnymi przewidywaniami ustawa zostać miała uchwalona jeszcze w I kwartale 2019 r. i zacząć obowiązywać już jesienią tego roku. Na chwilę aktualizacji niniejszego wpisu (01.04.2019) prace nad ustawą nadal trwają - prędzej czy później zostanie ona jednak zapewne przyjęta. Ustawa zobliguje znaczną część przedsiębiorców do przyjęcia i wdrożenia szeregu procedur, które pozwolą na uniknięcie bardzo dotkliwych kar grożących na mocy ustawy.

Obecnie obowiązująca ustawa z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary w praktyce nie odgrywa znaczącej roli, bowiem znikomy procent podmiotów został ukarany na podstawie jej przepisów. Według zapowiedzi rządu ma to ulec radykalnej zmianie dzięki rozwiązaniom zaproponowanym w projekcie. Rozwiązania te mają zwiększyć efektywność narzędzi służących zwalczaniu nadużyć gospodarczych i skarbowych oraz wzbudzić u przedsiębiorców poczucie odpowiedzialności za prowadzoną przez nich działalność.

Przedsiębiorca będący podmiotem zbiorowym będzie ponosił odpowiedzialność za czyn zabroniony, popełniony w związku z prowadzoną przez niego działalnością, polegający na umyślnym działaniu lub zaniechaniu, a także taki czyn zabroniony, do którego doszło przez niezachowanie wymaganej w danych okolicznościach ostrożności.

Co istotne, odpowiedzialność na przedstawicielach biznesu spoczywać będzie także za niewdrożenie rozwiązań mających na celu przeciwdziałanie istotnym zagrożeniom prowadzącym do popełnienia czynu zabronionego, w tym za brak procedur określających zasady działania przy stwierdzeniu nieprawidłowości oraz za niewyznaczenie osoby w organizacji, która czuwałaby nad przestrzeganiem prawa.

Wśród „nowości” przewidzianych przez projekt m.in. należy wyróżnić:

  • rezygnację z wymogu uprzedniego skazania osoby fizycznej jako warunku odpowiedzialności podmiotu zbiorowego (była to jedna z głównych „blokad” pociągnięcia podmiotów zbiorowych do odpowiedzialności);
  • podwyższenie wysokości kar pieniężnych do 30 mln zł, a w ściśle określonych przypadkach nawet do 60 mln zł;
  • możliwość orzeczenia rozwiązania lub likwidacji podmiotu;
  • szeroki wachlarz środków zapobiegawczych stosowanych w toku prowadzonego przeciwko przedsiębiorcy postępowania, w tym m.in.: zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne, zakaz promocji i reklamy, zakaz wykonywania określonej działalności, zakaz otrzymywania dotacji czy wprowadzenie zarządu komisarycznego na czas trwania postępowania.

W przypadku wszczęcia przeciwko organizacji postępowania powinna ona wykazać, że przyjęła oraz wdrożyła skuteczne środki mające na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw, w tym szereg procedur wewnętrznych, które winny obowiązywać w organizacji. Brak odpowiednich mechanizmów oraz powiązanych z nimi procedur uniemożliwi firmom efektywną obronę przed wysokimi sankcjami finansowymi i innymi środkami o charakterze karnym.

Data publikacji: 01.02.2019

radca prawny Paweł Borek | radca prawny Krzysztof Doliński

Obsługa prawna firmy | Kancelaria prawna Poznań, Warszawa, Bydgoszcz